“Con tàu phá băng” Đà Nẵng
Đăng bởi admin vào lúc 04/02/2016, Lượt xem: 1105 lần

t37

af083df2b9a176c8d28dcee0c3a377f4
Cầu Rồng bắc qua sông Hàn – Đà Nẵng.

1 Từ một điểm cao có tầm nhìn xa rộng trên đèo Hải Vân nhìn về vịnh Đà Nẵng, sông Hàn trong buổi chiều còn chút nắng dịu trông như một dải lụa mềm thư thả bay về phía cửa biển. Ngắm sóng nước Hàn giang chiều hôm lòng chợt nao nao cảm thức về cổ sự và những cơ duyên lịch sử xảy ra trên mảnh đất giữa rốn trung phần hàng trăm năm trước. Sơn ải và hải khẩu, những thắng địa bất biến làm chứng tích cho thời đã xa, thời mà tổ tiên khăn gói vượt rừng thẳm, sông sâu hành phương nam mở cõi. Từ đó mà đón nhận, mà hòa nhập và cả sự song hành, tạo một nét riêng cho văn hóa Đại Việt ở xứ Đàng Trong.

Lịch sử thường chọn cho mình lối đi mà người đời sau không dễ lý giải. Câu chuyện của dòng sông bên thành Tourane – Đà Nẵng cũng vậy. Đó là dòng ký ức của những biến động đặc biệt không riêng gì Đà thành mà là nét gạch đậm trên bản đồ thông sử. Cái tên Hàn môn lần đầu tiên xuất hiện trên bản đồ Thuận Hóa cuối thế kỷ XV đã sinh ra thành phố bên bờ sông này. Từ đó sông với phố đã hòa làm một. Sông với phố cùng chung số phận, cùng nổi, cùng chìm. Sông Hàn như một nhân chứng, tấm gương soi chuyện cũ vùng đất Thuận – Quảng. Hành trình mở cõi kéo dài hơn 500 năm, từ đám cưới công chúa Huyền Trân (1306) đến ngày Gia Long lập vương triều Nguyễn (1802) đều lưu dấu hình bóng Hàn giang trên bản đồ Lâm Ấp – Đại Việt.

Đà Nẵng cũng nhận một sứ mạng thiêng liêng là gánh chịu những nỗi đau lớn của lịch sử đất nước. Hai cuộc xâm lăng vào thời gần nhất, kẻ thù đều chọn thành phố cửa biển này để nổ những phát súng đầu tiên. Liên quân Pháp và Tây Ban Nha đã phóng đại bác vào cửa Hàn buổi chiều ngày 31-12-1858. Từ 1858 đến 1860, máu nghĩa sĩ của các tướng Lê Đình Lý, Nguyễn Tri Phương nhuộm đỏ sông Hàn. Cuộc chiến không cân sức, thành Điện Hải thất thủ, Đà Nẵng trở thành nhượng địa của Pháp… Chưa kịp mừng vì đất nước hòa bình sau chiến thắng 1954 thì hai miền chia cắt bởi thế lực ngoại xâm mới, tháng 3-1965, cửa Hàn lại chứng kiến những đợt sóng hận khi Mỹ chọn nơi này làm địa điểm đổ quân lên đất Việt. Thành phố bên bờ sóng lại một lần nữa trở thành người lính tiên phong giữ biển. Có quá không khi nói, dòng sông Hàn được lịch sử lựa chọn làm chứng nhân “đứng mũi chịu sào” cho những biến động ở tầm cuồng phong thời cuộc…

2 Ở Đà Nẵng có hai bảo tàng lớn, đó là Bảo tàng văn hóa Chăm và Bảo tàng tổng hợp. Cả hai đều nằm bên bờ tây sông Hàn. Trùng hợp ngẫu nhiên chăng khi những nơi lưu giữ ký ức xa xưa của vùng đất này lại gắn với mạch nguồn của dòng sông xứ sở. Có lẽ người Đà Nẵng nhận thức, nếu lãng quên quá khứ thì thành phố sẽ giống người khổng lồ đãng trí.

Chuyện hồi cuối thế kỷ 19, Công sứ Pháp là ông Charles Lemire đi nhặt nhạnh những di vật Chăm về trưng bày ở Đà Nẵng để rồi sau đó Trường Viễn đông Bác cổ vào khai quật quy mô lớn và xây Cổ viện Chàm từ năm 1915 thì đã quá lâu rồi. Cũng quá lâu rồi nhưng ký ức Đà Nẵng không thể nào quên được là ba lần quân Pháp tiến công, từ 1858 đến 1860. Vậy mà đã hơn 150 năm trôi qua, xương máu binh đao đã hòa vào thế sông, dáng núi. Bảo tàng Đà Nẵng, ý tưởng không biết do ai khởi xướng, lại được xây trên nền cũ cổ thành Điện Hải. Năm tháng, sự kiện, hoài niệm của thành phố lưu dấu từng ngày và sống động theo dòng hồi ức của người Đà thành.

t37

Một góc Đà Nẵng – thành phố bên sông Hàn. Ảnh trong bài: THANH LỘC

Họ kể về những năm tháng cũ, thời Đà Nẵng là nhượng địa của Pháp. Họ kể ngày còn Mỹ – ngụy, những bức họa chiến tranh khốc liệt, bức bối. Cũng dòng sông này, sau 1975 là những cay cực hậu chiến. Thời của những chuyến tàu lầm lũi trong đêm vượt biên và những con tàu buôn hàng lậu từ đâu đó về. Thời của những chuyến phà kéo nặng nề bao cuộc mưu sinh qua lại đôi bờ đông tây…

Cái thời… sông Hàn chảy giữa chia đôi thành phố. Cách nhau một chuyến đò ngang mà như hai thế giới. Đêm đêm phía bờ tây điện rực sáng soi bóng những tòa cao ốc, còn phía đông là những vùng tối lập lòe. Đặc sản bờ đông là những dãy phố “nhà chồ”, những căn chòi chen cài trên kè đá, bên mép sông nơi vài ba thế hệ dân chài nghèo khổ chen chúc, chỉ cần một cơn gió mạnh là có thể đổ sụp. Những khu “ba không”: không nước, không điện, không nhà vệ sinh. Phố “nhà chồ” hằng ngày hiện hữu nhức mắt như một nỗi niềm buồn…

Đến Đà Nẵng hôm nay không ai có thể tìm ra bóng dáng những dãy phố “nhà chồ” ở phía bờ đông nữa. Hình ảnh tối tăm đó đã lùi về ký ức. Đó được coi là kỳ tích sông Hàn. Kỳ tích được bắt đầu khi thành phố chọn khởi điểm đầu tư phía bờ đông để tạo một bước đột phá. Dự án Bạch Đằng Đông thực hiện, khu đô thị mới đã ra đời đáp ứng yêu cầu bảo đảm tính liên kết cảnh quan tự nhiên của sông Hàn với kiến trúc dọc sông, đón nhận tầm nhìn từ bờ tây; tạo cho đôi bờ dòng chảy một vẻ đẹp cân đối. Song trên tất cả những điều đáng nói ấy vẫn là câu chuyện về sự đổi đời từ đây của hàng nghìn hộ dân nghèo Đà Nẵng.

Chuyện của Đà Nẵng là chuyện những khu đô thị mới, chuyện giải phóng bờ biển và những con đường. Ấn tượng nhất là những cây cầu bắc qua sông Hàn mà sức hấp dẫn không hẳn ở kiểu dáng đẹp, hiện đại mà ý nghĩa hơn là xóa đi cái khoảng cách lưu cữu bên nớ, bên ni. Những cây cầu gánh trên mình trọng trách sẻ chia với hàng vạn cuộc mưu sinh, là biểu tượng của khát vọng vươn ra biển lớn, là nét thẳng trên biểu đồ phát triển. Từ những cây cầu, công cuộc chỉnh trang và phát triển đô thị đã diễn ra mạnh mẽ. Trên những núi cát tràn dài nhưng nhức suốt bờ biển trong những mùa nắng gió ngày xưa, giờ là những khu resort, khách sạn, xí nghiệp, khu chế xuất… Tất cả tạo cho nơi ngày xưa tối tăm, nghèo khó một diện mạo mới, góp phần làm nên vóc dáng một Đà Nẵng hiện đại.

3 Miền trung chọn Đà Nẵng làm cỗ máy động lực cho cả vùng. Đà Nẵng chọn sông Hàn làm dải lụa mềm tạo dáng cho cơ thể cường tráng của đô thị. Có Hàn giang duyên dáng thì phố đang phát triển bớt đi sự phô trương mà trở nên hài hòa, cởi mở. Từ đôi bờ sông Hàn, có thể suy ngẫm nhiều điều, có một điều rõ nét: Khi cái tâm của nhà lãnh đạo và cái tầm của nhà chuyên môn gặp nhau, thì tâm huyết sẽ kết nối như những nhịp cầu nối hai bờ đông – tây.

Nhớ lại, năm 2007, Bí thư Thành ủy Nguyễn Bá Thanh nói: “Chúng ta đã chiến đấu ngoan cường để thoát khỏi nỗi nhục mất nước, mất tự do… thì chúng ta càng phải biết cách tiến lên mạnh mẽ hơn nữa để thoát khỏi nỗi nhục thất học, thất nghiệp, đói nghèo và lạc hậu”. Cũng năm đó, một chuyên gia hàng đầu về kiến trúc Hoàng Đạo Kính, ghi nhận: “Có những đô thị thiêm thiếp trong giấc ngủ triền miên, bình yên nhẩm đếm năm tháng tuổi đời khả kính. Có những đô thị nhận ra vốn và sức bật trỗi dậy, vươn tới phồn vinh, hút và tảo, lọc và thải, kết tụ tinh hoa. Đứng ra nhận lấy chức phận con tàu phá băng. Đà Nẵng thuộc về trường hợp thứ hai…”

Sông Hàn là tấm gương trong. Soi vào đó thấy lung linh hình bóng văn hóa và tính cách con người xứ sở. Soi vào đó thấy ai làm điều tâm huyết, ích dân. Đối diện với sông Hàn là đối diện giữa tư duy cải cách, phát triển với những cách làm trọc phú, với sự len lỏi, khôn ngoan của những nhóm lợi ích. Không ai có quyền làm tổn thương sông Hàn. Dòng sông ấy đã chở trên mình bao nhiêu trầm tích, miên man những chuyện vui buồn của lịch sử trăm năm. Dòng sông ấy từng quặn thắt bởi những năm tháng đau thương, mất mát. Dòng sông ấy đã là dòng tâm thức của đô thị bên bờ sóng Biển Đông…

Chiều đầu năm, từ triền đèo Hải Vân ngắm dải sông Hàn, dòng cảm thức lịch sử từ hàng trăm năm trước trào về. Thử đặt bàn chân mình lên dấu chân của tổ tiên hành phương nam mở cõi. Cũng cảm nhận về một miền sáng lóa dưới chân đèo hiểm trở, chia cắt trong – ngoài. Sông thì vẫn thao thiết chảy như ngàn đời nay vẫn chảy. Giữa ba chiều thời gian, đối diện với sông Hàn cũng là cách tự biện để tìm con đường đi về phía trước.

Những cây cầu gánh trên mình trọng trách sẻ chia với hàng vạn cuộc mưu sinh, là biểu tượng của khát vọng vươn ra biển lớn, là nét thẳng trên biểu đồ phát triển. Từ những cây cầu, công cuộc chỉnh trang và phát triển đô thị đã diễn ra mạnh mẽ.

Chuyên mục: Tin tức

Nguồn tin:

Bài viết nổi bật